آیا مهری که روی آن سجده میکنند، بت حساب نمیشود؟

همان طور که میدانیم ما در مکتب اسلام و تشیع، احکام و دستورهایی داریم که باید به این احکام جامه عمل بپوشانیم. یکی از دستورها و احکام اسلام در نمار این است که انسان در موقع سجده باید بر چیزهایی همانند مهر سجده کند که سجده او صحیح و مقبول واقع گردد. و این به منزله بت ساختن از مهر نمیباشد. در کتاب وسائل الشیعه که یکی از کتاب‏های ارزشمند و مورد اعتماد ما است. مطلبی وجود دارد که: "لابجوز السجود بالجبهة الا علی الارض او ما أنبتت غیر مأکول و لا ملبوس، و یشترط طهارته و کونه غیر مغضوب؛ سجده به پیشانی جایز نیست مگر این که بر زمین یا چیزهایی که خوراکی و پوشیدنی نبوده و از زمین روییده شود، انجام گیرد". روایات زیادی را نیز مرحوم حرّ عاملی در این باب میآورد که به عنوان نمونه، یک روایت را یادآور میشویم:
امام صادق (ع) در جواب سؤال هشام بن حکم فرمود: "السجود لا یجوز الاّ علی الارض أو علی ما أنبتت الارض الا ما أکل او لبس؛(1) سجده جایز نیست مگر این که بر زمین صورت پذیرد یا بر چیزی که از زمین روییده شود، مگر چیزهای خوردنی و پوشیدنی". از علت و فلسفه این عمل سؤال میکنند که امام (ع) فرمود: "سجود و خضوع برای خدای عزّ و جل میباشد." پس سزاوار نیست بر چیزهای خوردنی و پوشیدنی سجده شود، زیرا بندگان دنیا، بنده و غلام چیزهایی هستند که میخورند و میپوشند، در حالی که سجده کننده در سجده‏اش در عبادت خدا است. پس سزاوار نیست پیشانی خود را در سجده‏اش بر معبود بندگان دنیا قرار دهد، بندگانی که به غرور دنیا فریب خوردند. روایات دیگری حاکی از این است که انسان در سجده سر بر تربت و مهر خاکی قرار میدهد تا غرور و تکبر خود را در مقابل خدای سبحان فرو ریزد، نه این که از آن بتی بسازد و آن را پرستش کند. مراجع معظم تقلید گفته‏اند: "باید بر زمین و چیزهای غیر خوراکی که از زمین میروید مانند چوب و برگ درخت سجده کرد و سجده بر چیزهای خوراکی و پوشاکی صحیح نیست و نیز سجده کردن بر چیزهای معدنی مانند طلا و نقره و عقیق و فیروزه باطل است.
اما سجده کردن بر سنگ‏های معدنی مانند سنگ مرمر و سنگ‏های سیاه اشکال ندارد".(2)

منابع:
1 - وسائل الشیعه، ج 3، ابواب ما یسجد علیه، حدیث اول، چاپ احیاء التراث العربی، بیروت لبنان.
2 - توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص 607 - 606.